Η εταιρεία μας   Επικοινωνία 

17.jpg 7.jpg 19.jpg

Περιεχόμενα

  1. Προβλήματα κατά την Εφαρμογή
  2. Στάδιο Ι
  3. Στάδιο ΙΙ
  4. Στάδιο ΙΙΙ
  5. Στάδιο IV
  6. Στάδιο V
  7. Στάδιο VI


Η Γενική Εφαρμογή του PECS

Τι προετοιμασία χρειάζεται να κάνω πριν ξεκινήσω την διδασκαλία του PECS σε ένα άτομο με διαταραχή της επικοινωνίας;

Το πιο σημαντικό στοιχείο για την επιτυχή εφαρμογή του PECS είναι να γίνεται αρχικά αξιολόγηση των ισχυρών ενισχυτών. Όταν προσδιορίζονται εξαρχής οι ισχυροί ενισχυτές, τα πρώτα 2 Στάδια μπορούν να διδαχτούν πιο εύκολα, αλλά και το ίδιο το άτομο με διαταραχή της επικοινωνιακή θα μπορεί να μάθει με μεγαλύτερη ευκολία. Στη συνέχεια χρειάζεται προσεκτικό έλεγχο, ώστε ο μαθητής να μην έχει ελεύθερη πρόσβαση σε αυτά τα ενισχυτικά αντικείμενα. Εάν οι ενισχυτές είναι διαθέσιμοι όλες τις ώρες της ημέρας, αυτό θα έχει ως συνέπεια τη μείωση της επιθυμίας γι' αυτά στα πρώτα μαθήματα του PECS. Παράλληλα, οι εικόνες θα πρέπει να είναι έτοιμες πριν το πρώτο μάθημα του PECS. Στα πρώτα μαθήματα του PECS δεν μας απασχολεί το σετ συμβόλων που θα χρησιμοποιήσετε. Καλό θα ήταν να χρησιμοποιείτε μια συγκεκριμένη ομάδα συμβόλων, που θα μπορείτε να αναπαράγετε και να διατηρείτε. Αν χρειαστούν αλλαγές στη συγκεκριμένη ομάδα συμβόλων, αυτές μπορούν να γίνουν στο Στάδιο ΙΙΙ.

Σκέφτομαι να χρησιμοποιήσω την μέθοδο PECS για ένα άτομο με διαταραχή της επικοινωνίας που δεν μπορεί να κάνει ταύτιση. Να αναβάλουμε την εισαγωγή του PECS μέχρι να κατακτηθεί αυτή η δεξιότητα;

Το PECS ξεκινά διδάσκοντας τις σημαντικές δεξιότητες επικοινωνίας, όπως «πώς επικοινωνούμε» και «Πώς να επιμένουμε στην επικοινωνία». Ξεκινάμε χρησιμοποιώντας μόνο μια εικόνα στα πρώτα 2 Στάδια του PECS. Αυτές οι σημαντικές δεξιότητες διδάσκονται χρησιμοποιώντας μια εικόνα κάθε φορά και αυτό βασίζεται στην τυπική ανάπτυξη της γλώσσας. Πολλοί νεαροί μαθητές είναι ικανοί να επικοινωνούν πολύ πριν αναπτύξουν τις πρώτες τους λέξεις. Παρομοίως, πρώτα διδάσκουμε την «Τέχνη της επικοινωνίας» διαμέσου του PECS και στη συνέχεια θέτουμε ως στόχο να κτίσουμε λεξιλόγιο στο Στάδιο ΙΙΙ. Γι’ αυτό, δεξιότητες ταύτισης δεν είναι αναγκαίες πριν ξεκινήσουμε το PECS. Στο Στάδιο ΙΙΙ χρησιμοποιούνται συγκεκριμένες στρατηγικές διδασκαλίας για τη διδασκαλία της διάκρισης των εικόνων. Αυτές οι στρατηγικές διδασκαλίας είναι αποτελεσματικές σε μαθητές που προηγουμένως δεν κατάφεραν να κατακτήσουν την ταύτιση εικόνα με αντικείμενο (2D – 3D) και αντίστροφα (3D – 2D) μέσα από έναν αριθμό μαθημάτων.

Τι κάνουμε με το κομμάτι της μίμησης και ειδικά τη λεκτική μίμηση;

Η μίμηση είναι μια εξαιρετικά σημαντική δεξιότητα. Πολλοί μαθητές με αυτισμό και συναφείς δυσκολίες παρουσιάζουν συνήθως ελλείψεις στην δεξιότητα της μίμησης. Η μίμηση μπορεί να περιλαμβάνει κινήσεις σώματος (π.χ., κάνω παλαμάκια), χειρισμό αντικειμένων ( π.χ., χτυπώ την μπάλα) ή φωνητικές πράξεις (π.χ., ήχους λέξεων ή φράσεις). Εάν ένα παιδί δεν μιμείται κάποιες από αυτές τις συμπεριφορές, είναι πολύ σημαντικό να διδαχθούν αυτές οι δεξιότητες. Πρωταρχική μας φιλοσοφία είναι ότι δεν είναι απαραίτητο κάποιος να μπορεί να μιμείται μια λέξη για να επικοινωνεί αποτελεσματικά. Πολλοί από τους μαθητές με τους οποίους έχουμε δουλέψει έχουν αποκτήσει σημαντικές δεξιότητες λειτουργικής επικοινωνίας μέσω PECS και έχουν βελτιώσει τις δεξιότητες μίμησης (όπως τη λεκτική μίμηση). Πολλοί από αυτούς τους μαθητές, όταν η δεξιότητα λεκτικής μίμησης βελτιώθηκε σημαντικά, μπόρεσαν να μιμηθούν τις λέξεις που αντιστοιχούσαν στις φράσεις, που είχαν χρησιμοποιήσει στη βάση της πρότασης. Παρ’ όλα αυτά, κατά το διάστημα που αυτοί οι μαθητές αποκτούσαν δεξιότητες μίμησης, δεν μπορούσαν να επικοινωνήσουν με λειτουργικό τρόπο δια μέσου της ομιλίας (προφορικά). Γι' αυτό προτείνουμε, όσο οι μαθητές διδάσκονται PECS, να συνεχίζουν οι γονείς και το προσωπικό να δίνουν έμφαση στην παράλληλη διδασκαλία δεξιοτήτων μίμησης. Είναι καλύτερο να διδάσκεται σε κάθε μάθημα μια δεξιότητα, γι' αυτό και τα μαθήματα λεκτικής μίμησης πρέπει να διδάσκονται ανεξάρτητα από το PECS. Αιτήματα μέσω του PECS πρέπει να θεωρούνται ως μια γνήσια μορφή επικοινωνίας. Ευκαιρίες για μίμηση πρέπει να προσφέρονται σε άλλες στιγμές μέσα στη μέρα. Πολλά μέλη του προσωπικού και γονείς δουλεύουν τη λεκτική μίμηση μέσα από δραστηριότητες κατά τις οποίες η επικοινωνία δεν είναι πάντα απαραίτητη (π.χ. κατά τη διάρκεια ελεύθερου παιχνιδιού, όπου ο μαθητής έχει απεριόριστη πρόσβαση στα παιχνίδια). Συνήθως το προσωπικό οργανώνει μια ρουτίνα πρωινού κύκλου για την προώθηση της μίμησης λέξεων και ήχων, άλλοτε μέσω ενός τραγουδιού κι άλλοτε μέσω μιας ήδη εδραιωμένης ρουτίνας. Εν συντομία, δεν υπάρχει ασυμφωνία ανάμεσα στο PECS και την εκπαίδευση στη μίμηση, ούτε υπάρχει θέμα επιλογής ενός από τα δύο.

Στην τάξη χρησιμοποιούμε το σύστημα σε ατομικό επίπεδο ή ομαδικό;

Ο κάθε μαθητής πρέπει να έχει το δικό του σύστημα επικοινωνίας, που παίρνει μαζί του όπου και αν βρίσκεται. Το σύστημα το αντιμετωπίζουμε σαν να είναι κομμάτι του ίδιου του παιδιού. Δεν πρέπει ο εκπαιδευτής ή ο γονιός να είναι υπεύθυνος για το βιβλίο επικοινωνίας του μαθητή και να το μεταφέρει ο ίδιος από την μία δραστηριότητα στην άλλη. Συστήματα, όπως εικόνες επιλογής δραστηριοτήτων ή οπτικοποιημένα προγράμματα με εικονοποιημένο πρόγραμμα είναι επίσης πολύ χρήσιμα. Ένα τέτοιο σύστημα μπορεί να είναι ένας πίνακας που περιλαμβάνει λεξιλόγιο σχετικό με ένα συγκεκριμένο χώρο. Για παράδειγμα, στο μπάνιο μπορεί να υπάρχει ένας πίνακας που να περιλαμβάνει εικόνες, όπως σαπούνι, πετσέτα, παιχνίδια μπάνιου (εφόσον αυτές οι εικόνες αντιπροσωπεύουν ενισχυτές ή λεξιλόγιο το οποίο έχει διδαχθεί σε μια ρουτίνα). Πάνω στο ψυγείο μπορείτε να έχετε εικόνες από διάφορα φαγητά. Στο σχολείο, στην αίθουσα για ασκήσεις κίνησης μπορείτε να έχετε έναν πίνακα με τις εικόνες όλων των μηχανημάτων (οργάνων). Τι είναι σημαντικό να θυμόμαστε: Πολλαπλές εικόνες πρέπει να παρουσιάζονται μόνο όταν ο μαθητής έχει κατακτήσει το Στάδιο ΙΙΙ (Στάδιο της Διάκρισης). Επίσης, ο μαθητής χρειάζεται ένα σύστημα επικοινωνίας που θα μπορεί να το παίρνει μαζί του, όταν φεύγει από το σπίτι ή την τάξη, από την τοποθεσία όπου έχουμε πίνακες τοποθετημένους με το συγκεκριμένο λεξιλόγιο. Αυτό ουσιαστικά σημαίνει ότι το λεξιλόγιο που υπάρχει ενσωματωμένο σε αυτούς τους πίνακες θα πρέπει να υπάρχει και στο βιβλίο επικοινωνίας του μαθητή (εις διπλούν). Κάτι που βοηθάει στο σπίτι είναι να χρησιμοποιείτε σελίδες του βιβλίου επικοινωνίας ως πίνακες επιλογής αντικειμένων ή δραστηριοτήτων, οι οποίοι θα τοποθετούνται ολόγυρα στο σπίτι. Με αυτόν τον τρόπο, όταν θα φεύγετε από το σπίτι, απλά θα πρέπει να τις μαζεύετε και να τις τοποθετείτε ξανά μέσα στο βιβλίο.

Ποια παιδιά ή ενήλικες μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη μέθοδο PECS;

Προς το παρόν δεν έχουμε μια επίσημη εκτίμηση για το ποια άτομα με διαταραχές της επικοινωνίας που θα θεωρούσαμε ως κατάλληλους υποψήφιους για τη μέθοδο PECS. Παρ' όλα αυτά, οι απαντήσεις στα παρακάτω ερωτήματα μπορεί να σας διαφωτίσουν:

  1. Χρησιμοποιεί το άτομο με διαταραχή της επικοινωνίας λειτουργικά τη δεδομένη στιγμή το σύστημα επικοινωνίας που έχω στο μυαλόι μου; Με άλλα λόγια, μπορεί το άτομο αυτό να κάνει γνωστές τις ανάγκες και τις επιθυμίες του σε άλλους με λειτουργικό τρόπο;
  2. Είναι πάντα κατανοητά από τους άλλους με σαφήνεια τα μηνύματα που προσπαθεί ο μαθητής μου να μεταδώσει, συμπεριλαμβανομένων και αυτών των μηνυμάτων που δεν χρησιμοποιούνται συχνά;
  3. Τη δεδομένη χρονική στιγμή, η δομή της γλώσσας που χρησιμοποιεί το άτομο με επικοινωνιακή διαταραχή είναι σύνθετη; Έίναι στο επίπεδο που θα έπρεπε; Με άλλα λόγια, είναι τα μηνύματα που μεταφέρει αυτό το άτομο ικανοποιητικά για να καλύψουν όλα τα θέματα που είναι σημαντικά για τον ίδιο;
  4. Κάτω από ποιες συνθήκες αυτά τα άτομα επικοινωνούν; Αυθόρμητα, σε ανταπόκριση ή με μίμηση; Οποιοδήποτε κι αν είναι το λειτουργικό επικοινωνιακό σύστημα που χρησιμοποιεί κάποιος, χρειάζεται να συμπεριλαμβάνει τη δεξιότητα της αυθόρμητης επικοινωνίας και της αμοιβαίας επικοινωνίας σε πολλαπλές ερωτήσεις.

Εάν η απάντησή σας σε οποιαδήποτε από τις παραπάνω ερωτήσεις είναι (ΟΧΙ), τότε ο μαθητής σας είναι υποψήφιος για το PECS, με την προϋπόθεση ότι έχει την κινητική δεξιότητα που απαιτείται για να ανταλλάξει μια εικόνα. Σε περίπτωση που έχει κινητικές δυσκολίες προσαρμόζουμε την εικόνα αναλόγως.

Επιστροφή στην Αρχή

Στάδιο Ι

Πόση ώρα διαρκεί ένα εκπαιδευτικό μάθημα με τη μέθοδο PECS;

Η απάντηση είναι απλή: όσο ενδιαφέρεται ο μαθητής. Μπορείτε να κάνετε μια προσπάθεια ή είκοσι προσπάθειες- εφόσον ο μαθητής σας συνεχίζει να παίρνει αυτόνομες πρωτοβουλίες. Μόλις ο μαθητής δεν δείχνει πια ενδιαφέρον γι’ αυτό που του προσφέρουμε (π.χ., δεν προσπαθεί να πιάσει το αντικείμενο ή να ξεκινήσει μια ανταλλαγή), έχουμε δύο εναλλακτικές λύσεις:

  1. Αλλάζουμε τους ενισχυτές και συνεχίζουμε τη συνεδρία, ή
  2. Τερματίζουμε τη συνεδρία.

Μια χρήσιμη συμβουλή, όταν ξεκινάμε το PECS, είναι να τελειώνουμε τη συνεδρία πριν ο μαθητής κορεστεί ή βαρεθεί. Στόχος του μαθήματος είναι να μάθει να επικοινωνεί έχοντας κίνητρο, και όχι να μάθει αυτήν την καινούρια δεξιότητα επειδή εμείς θέλουμε να τη διδάξουμε. Αν επιλέξουμε να τερματίσουμε την συνεδρία, το γεγονός αυτό μας βάζει σε δίλημμα στην περίπτωση που ένας από τους εκπαιδευτές είναι λογοπεδικός και εφαρμόζει «παραδοσιακές» μεθόδους θεραπείας. Οι «παραδοσιακές» συνεδρίες συνήθως διαρκούν 30 – 45 λεπτά, με αποτέλεσμα να πρέπει ο μαθητής να προσαρμόζεται σε αυτό το πρόγραμμα. Γι’ αυτό πιστεύουμε ότι η καλύτερη παροχή υπηρεσιών για τους λογοπεδικούς που χρησιμοποιούν τη μέθοδο PECS είναι ένα συνδυαστικό μοντέλο, όπου ο θεραπευτής είναι διαθέσιμος να κάνει μια προσπάθεια όταν δοθεί η κατάλληλη ευκαιρία, να αλληλεπιδρά με το μαθητή και την άλλη ώρα να συνεχίζει την συνεδρία του. Σε ένα πλαίσιο όπου οι λογοπεδικές υπηρεσίες είναι συνδυαστικές, ο θεραπευτής είναι ενεργά αναμεμειγμένος στην καθημερινή ρουτίνα της τάξης και συνεπώς αλληλεπιδρά με τους μαθητές κατά την διάρκεια της ρουτίνας αυτής. Εφόσον είναι απαραίτητοι δύο θεραπευτές για τις συνεδρίες και την εκπαίδευση στο Στάδιο Ι, μπορεί να είναι μειονέκτημα η ανάγκη ύπαρξης δύο εκπαιδευτών. Κάποιες φορές η συνεδρία πρέπει να τερματιστεί, επειδή ο δεύτερος εκπαιδευτής πρέπει να φύγει. Όταν η συνεδρία έχει τελειώσει, οι εικόνες πρέπει να φυλαχτούν, μέχρι να κανονιστεί μια άλλη εκπαιδευτική ευκαιρία.

Πόσες εικόνες εισάγουμε στο Στάδιο Ι;

Ο αριθμός των εικόνων εξαρτάται από την αξιολόγηση των ενισχυτών και από τον αριθμό των δοκιμασιών / συνεδριών που χρειάζεται ο κάθε μαθητής για να κατακτήσει το Στάδιο Ι. Έχουμε δει ότι πολλοί μαθητές και ενήλικες έχουν κατακτήσει το Στάδιο Ι σε λιγότερες από δέκα προσπάθειες, όπου είχε χρησιμοποιηθεί μόνο μια εικόνα. Για μαθητές που χρειάζονται περισσότερο χρόνο, ο αριθμός των εικόνων καθορίζεται από το πλήθος των υψηλών προτιμήσεων και τον συσχετισμό τους με δραστηριότητες που γίνονται όταν λαμβάνει χώρα η εκπαίδευση του Σταδίου Ι. Αν κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης των ενισχυτών εντοπίσετε 5 αντικείμενα υψηλής προτίμησης, αυτά τα 5 αντικείμενα θα εισαχθούν στο Στάδιο Ι (ένα κάθε φορά με την αντίστοιχη εικόνα). Αν από την άλλη μεριά προσδιορίσετε 2 ή 3 αντικείμενα μόνο, τότε θα χρησιμοποιήσετε μόνο τις αντίστοιχες εικόνες.

Να χρησιμοποιήσω τις εικόνες σε μια και μόνο δραστηριότητα (π.χ. την ώρα του κολατσιού), όταν πρωτοξεκινώ τη διδασκαλία του PECS;

Οι πρώτες δοκιμασίες στο Στάδιο Ι τυπικά λαμβάνουν χώρα σε ένα δομημένο σχήμα. Ο μαθητής μπορεί να χρειαστεί να αποσυρθεί από ήδη κατακτημένες δραστηριότητες ρουτίνας, για να διδαχθεί το Στάδιο Ι. Εάν η κατάκτηση του Σταδίου Ι δεν επιτευχθεί την πρώτη μέρα εκπαίδευσης, είναι απαραίτητο να διεξαχθεί η εκπαίδευση σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Να θυμάστε ότι: είναι πολύ σημαντικό να έχετε διαθέσιμους δύο εκπαιδευτές, για να κάνετε την εκπαίδευση του Σταδίου αυτού.

Δουλεύουμε το Στάδιο Ι εδώ και αρκετό καιρό και ο μαθητής δεν ανταλλάσσει την εικόνα αυτόνομα. Ποιο μπορεί να είναι το πρόβλημα;

Πρέπει να εξασφαλισθούν οι παρακάτω προϋποθέσεις προκειμένου να αποκτηθεί η δεξιότητα σε αυτό το Στάδιο:

  1. Αξιολογούμε τα αντικείμενα που χρησιμοποιούνται. Είναι πραγματικά σημαντικοί ενισχυτές; Διεξάγουμε μια ακόμα αξιολόγηση ενισχυτών και διαμορφώνουμε το περιβάλλον μας, ώστε οι ενισχυτές να μην είναι εύκολα προσβάσιμοι κατά τη διάρκεια της ημέρας.
  2. Χρησιμοποιούμε δύο εκπαιδευτές για να διδάξουμε την ανταλλαγή; Εάν η αρχική εκπαίδευση δεν έχει διεξαχθεί σωστά, τότε οι περισσότεροι μαθητές δεν θα μάθουν να κάνουν την ανταλλαγή αυτόνομα.
  3. Περιμένουμε ο μαθητής να αναπτύξει πρωτοβουλία (π.χ. να απλώσει το χέρι του) προς το αντικείμενο πριν δώσουμε βοήθεια για την ανταλλαγή; Προσδιορίστε τα κύρια προβλήματα και διαμορφώστε αναλόγως την εκπαίδευσή σας.

Σημείωση: Μερικοί μαθητές έχουν πολύ αργό ρυθμό μάθησης. Γενικά, αν ο μαθητής έχει αργό ρυθμό μάθησης κατά τη διδασκαλία των απαραίτητων δεξιοτήτων, τότε το ίδιο μπορεί να ισχύει και κατά τη διδασκαλία της μεθόδου PECS. Παρ' όλα αυτά, όταν βρούμε τους κατάλληλους ενισχυτές, ο ρυθμός της μάθησης γενικά επιταχύνεται! Να θυμάστε ότι οι ενισχυτές πρέπει να είναι ενισχυτικοί στα μάτια του μαθητή και όχι στα δικά σας.

Επιστροφή στην Αρχή

Στάδιο ΙI

Δεν θέλω οι μαθητές μου να σηκώνονται από τις θέσεις τους κατά τη διάρκεια της σχολικής μέρας. Παρ’ όλα αυτά αντιλαμβάνομαι ότι η «επιμονή» είναι μια πολύ σημαντική δεξιότητα που πρέπει να διδαχθεί. Πώς μπορώ να καταφέρω και τα δύο;

Μαθητές που χρησιμοποιούν την ομιλία ως σύστημα λειτουργικής επικοινωνίας, έχουν μια ποικιλία τρόπων για να μας αποσπούν την προσοχή (π.χ., σηκώνουν το χέρι, μας φωνάζουν, έρχονται σε μας και μας αγγίζουν στον ώμο). Όσοι μαθητές χρησιμοποιούν τη μέθοδο PECS, θα πρέπει να διδαχθούν κάποιες από αυτές τις δεξιότητες, ώστε να αποσπούν την προσοχή μας, όπου χρειάζεται. Εάν δεν τους διδάξουμε κοινωνικά αποδεκτές συμπεριφορές ώστε να μπορούν να ικανοποιούν τις ανάγκες τους, σίγουρα θα βρούνε άλλους τρόπους για να το κάνουν, ή απλά δεν θα προσπαθήσουν να έχουν την προσοχή μας και θα γίνουν παθητικοί δέκτες της επικοινωνίας. Παρ’ όλο που αναγνωρίζουμε ότι η πειθαρχία είναι μια σημαντική πτυχή για όλες τις τάξεις, θα χρειαστεί να προσδιορίσουμε χρονικές στιγμές της ημέρας, όπου το Στάδιο ΙΙ μπορεί να διδαχθεί με την ελάχιστη ενόχληση για την υπόλοιπη τάξη (π.χ. στην αυλή, στο ελεύθερο παιχνίδι, την ώρα επιλογής δραστηριότητας κ.τ.λ.). Μπορούμε επίσης να σχεδιάσουμε αποτελεσματικά μαθήματα, όπου στόχος είναι να σηκώνονται από τη θέση τους για να επικοινωνήσουν και είναι μια αποδεκτή εναλλακτική λύση έναντι άλλων μη κοινωνικά αποδεκτών συμπεριφορών. Το μήνυμα είναι να είμαστε ευέλικτοι και να προσπαθήσουμε να προσδιορίσουμε περισσότερους από έναν τρόπους για να διδάξουμε στους μαθητές να είναι επίμονοι στην επικοινωνία τους. Βέβαια, διανύοντας το δωμάτιο είναι ένας τρόπος για να επιμείνουμε στην επικοινωνία, ενώ το να σηκώνει ο μαθητής το χέρι και να περιμένει το σύντροφο επικοινωνίας μπορεί να είναι ένας άλλος τρόπος. Έχετε υπ' όψιν ότι το να σηκώνει ο μαθητής το χέρι θα είναι αποτελεσματικό μόνο όταν ο σύντροφος επικοινωνίας προσέξει ότι το χέρι είναι σηκωμένο. Ακόμα κάτι που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι ο μαθητής θα πρέπει να έχει πάντοτε μαζί του το βιβλίο επικοινωνίας. Αυτό θα μειώσει τον αριθμό των κινήσεων που χρειάζεται ο μαθητής να κάνει καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας. Παρ' όλα αυτά, συνιστούμε συγκεκριμένα μαθήματα, όπου θα διδάξουμε στον μαθητή να βρίσκει το βιβλίο επικοινωνίας, ακόμα και όταν αυτό δεν είναι δίπλα του. Εάν σας ανησυχεί ότι ο μαθητής σας «τρέχει μακριά», αφού σηκωθεί από τη θέση του, ενώ στόχος σας είναι να κάθεται, μια στρατηγική παρέμβασης είναι να έχετε το βιβλίο επικοινωνίας του μαθητή τοποθετημένο στην περιοχή της τάξης απέναντι από την πόρτα ή σε άλλη περιοχή, όπου συνήθως τρέχει. Με αυτό τον τρόπο, εάν σηκωθεί από τη θέση του θα μπορείτε να αξιολογήσετε πολύ γρήγορα αν κατευθύνεται προς τη σωστή κατεύθυνση (προς το βιβλίο) ή αν απλά τρέχει μακριά.

Τι γίνεται με το μαθητή που έχει κινητικές δυσκολίες; Πώς μπορεί να είναι «επίμονος» μέσα από το σύστημα επικοινωνίας PECS;

Διδάσκουμε την ίδια δεξιότητα (επιμονή στην επικοινωνία) με ένα διαφορετικό τρόπο σε μαθητές που δεν μπορούν να διανύσουν αποστάσεις είτε προς το βιβλίο επικοινωνίας είτε προς το σύντροφο επικοινωνίας. Αυτοί οι μαθητές πρέπει να έχουν πρόσβαση στο βιβλίο επικοινωνίας ή τον πίνακα επικοινωνίας τους όλες τις ώρες. Αναλόγως των κινητικών δεξιοτήτων τους, το βιβλίο επικοινωνίας μπορεί να κρεμαστεί στο πίσω μέρος του αναπηρικού καθίσματος ή στο πλευρό. Πρέπει να βεβαιωθούμε ότι η θέση του βιβλίου επικοινωνίας δεν αυξάνει το κινητικό πρόβλημα. Στη συνέχεια πρέπει να υιοθετήσουμε τρόπους, ώστε οι μαθητές να μπορούν να έχουν πρόσβαση στους συντρόφους επικοινωνίας. Χρησιμοποιούμε διάφορα υλικά π.χ. «κουμπιά καλέσματος», για να διδάξουμε αυτή τη δεξιότητα. Πρέπει να αλλάξουμε το πρωτόκολλο μάθησης λίγο, αλλά θα εξαρτιόμαστε ακόμα από το σωματικό καθοδηγητή. Ο μαθητής θα διδαχθεί πρώτα να πατά το κουμπί (που θα καλεί το σύντροφο επικοινωνίας) και μετά να περιμένει το σύντροφο επικοινωνίας, πριν ανταλλάξει την εικόνα. Αρχικά το διάστημα αναμονής θα είναι πολύ σύντομο και θα μεγαλώνει μόνο όταν ο μαθητής επιτύχει ή κατακτήσει τα αρχικά βήματα απόστασης / αναμονής. Μερικές ομάδες έχουν χρησιμοποιήσει κουδούνια και άλλες συσκευές σήματος. Για να χρησιμοποιηθούν, να είστε πρώτα σίγουροι ότι θα μπορέσετε να ανεχθείτε τον ήχο μέσα στην τάξη ή στο σπίτι.

Επιστροφή στην Αρχή

Στάδιο ΙΙΙ

Πότε ξεκινάμε και πώς προσδιορίζουμε τη διάκριση;

Επειδή το Στάδιο ΙΙ θα συνεχιστεί καθ’ όλη τη διάρκεια της διδασκαλίας του PECS, προφανώς θα υπάρξουν κάποια κοινά σημεία μεταξύ Σταδίου ΙΙ και Σταδίου ΙΙΙ. Για παράδειγμα, εάν ο μαθητής έχει μάθει να πηγαίνει στο σύντροφο επικοινωνίας για να δώσει την εικόνα, αλλά ακόμα μαθαίνει να πηγαίνει να παίρνει την εικόνα του, μπορούμε τότε να ξεκινήσουμε την εκπαίδευση διάκρισης. Θυμόμαστε όμως ότι μόνο ένα μάθημα πρέπει να διδάσκεται κάθε φορά. Διδάσκουμε ένα νέο στόχο στο επίπεδο της διάκρισης και δεν συνδυάζουμε το να διανύει ο μαθητής αποστάσεις. Μαθήματα του Σταδίου ΙΙ πρέπει να προγραμματίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Είναι σημαντικό να μην ξεχνάμε ότι το Στάδιο ΙΙ δεν τελειώνει ποτέ. Το πιο σημαντικό στοιχείο στη μέθοδο PECS είναι ότι ο μαθητής πρέπει να είναι επίμονος στην επικοινωνία, δηλαδή καλύτερα να επιμένει (μουρμουρίζει) για να επικοινωνήσει, παρά να περιμένει τη βοήθεια καθοδήγησης για να επικοινωνήσει. Δίνοντας το βιβλίο επικοινωνίας στον μαθητή ή πηγαίνοντας στον μαθητή για να πάρουμε την εικόνα, μπορεί να προκαλέσουμε στο μαθητή εξάρτηση. Για να ξεκινήσουμε την εκπαίδευση διάκρισης, ο μαθητής πρέπει να έχει τουλάχιστον 6-12 εικόνες στο ρεπερτόριό του στο Στάδιο ΙΙ. Θυμόμαστε να παρουσιάζουμε μια εικόνα τη φορά και να τις αλλάζουμε συνεχώς, σύμφωνα με τις προτιμήσεις του μαθητή, κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Πώς εισάγουμε το καινούργιο λεξιλόγιο;

Το νέο λεξιλόγιο προστίθεται, όταν προκύψει η ανάγκη να γίνει, και αυτό φαίνεται μέσα από την συχνή διεξαγωγή ελέγχου και αξιολόγησης των ενισχυτών. Ο αριθμός εικόνων που χρησιμοποιούνται στο Στάδιο Ι και Στάδιο ΙΙ είναι απεριόριστος, με την προϋπόθεση να παρουσιάζεται μια εικόνα κάθε φορά. Στο Στάδιο ΙΙΙ χρησιμοποιούνται οι ίδιες εικόνες, αλλά στο επίπεδο που ο μαθητής μαθαίνει να τις διακρίνει. Είναι βοηθητικό να διεξάγουμε αξιολόγηση ενισχυτών και να χρησιμοποιούμε έναν πίνακα ιεράρχησης επιλογής λεξιλογίου (έναν από αυτούς μπορείτε να βρείτε στο εγχειρίδιο εκπαίδευσης του PECS). Όταν έχουμε ξεκινήσει τη διδασκαλία της απάντησης σε ερωτήσεις και του σχολιασμού, πρέπει να προστεθεί το νέο λεξιλόγιο, συνυπολογίζοντας το χρόνο που χρειάζεται ο μαθητής για να το μάθει και να το αφομοιώσει.

Ο μαθητής έχει μείνει στάσιμος στο Στάδιο ΙΙΙ και φαίνεται σχεδόν αδύνατον να επιτευχθεί η διάκριση. Έχω κάποιες εναλλακτικές λύσεις;

Πριν σας προσφέρουμε εναλλακτικές στρατηγικές, συνιστούμε η ομάδα να αξιολογήσει την διαδικασία εκπαίδευσης που έχει χρησιμοποιηθεί για να διδαχθεί το Στάδιο ΙΙΙ.

  1. Ξεκίνησε η ομάδα με ένα ιδιαίτερα επιθυμητό για την περίσταση αντικείμενο έναντι ενός μη επιθυμητού ή άσχετου αντικείμενου;
  2. Χρησιμοποιήθηκε σταθερά η διόρθωση λάθους (4 βήματα);
  3. Η ομάδα ενίσχυσε τη νέα συμπεριφορά άμεσα και γρήγορα κατά την διάρκεια εκπαίδευση διάκρισης;
  4. Επέμεινε η ομάδα να χρησιμοποιεί τις παραπάνω τεχνικές αρκετό καιρό, ώστε να μπορεί να αποσαφηνίσει την αποτελεσματικότητα αυτών των τεχνικών; Υπήρξαν αρκετές ευκαιρίες για προσπάθειες στο εκάστοτε επίπεδο εκπαίδευσης;
  5. Επίσης, έχετε κατά νου ότι η ομάδα πρέπει να προσφέρει ευκαιρίες στο μαθητή στο δεδομένο επίπεδο εκπαίδευσής του, αλλά και στο κατακτημένο επίπεδο του μαθητή, καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας. Εάν το Στάδιο ΙΙΙ Α (το πρώτο επίπεδο εκπαίδευσης διάκρισης) έχει εφαρμοστεί σωστά και δεν έχει σημειωθεί πρόοδος, τότε πρέπει να αναζητηθούν εναλλακτικές στρατηγικές. Όποια εναλλακτική λύση χρησιμοποιήσετε θα περιλαμβάνει την αλλαγή κάποιου μέρους του μαθήματος (π.χ. πώς παρουσιάζουμε τις επιλογές). Αυτές οι αλλαγές έχουν συχνά τη μορφή βοήθειας στη καθοδήγηση, για να βοηθήσουμε το μαθητή να επιτύχει. Με την εξέλιξη του μαθητή, αυτή η τμηματική βοήθεια καθοδήγησης πρέπει να αποσυρθεί. Ανατρέξτε στις σελίδες σημειώσεων για το ακροατήριο ή στο εγχειρίδιο της εκπαίδευσης της μεθόδου PECS ,για να ξαναθυμηθείτε τις εναλλακτικές λύσεις στην εκπαίδευση της διάκρισης.

Επιστροφή στην Αρχή

Στάδιο IV

Αν ο μαθητής μου βάλει την εικόνα που επιθυμεί πάνω στη βάση πρότασης, πριν βάλει την εικόνα «Θέλω», τι να κάνω, αφού η πρόταση καταλήγει να είναι συντακτικά στη σωστή σειρά;

Σε αυτό το Στάδιο εκπαίδευσης δεχόμαστε την τοποθέτηση ως σωστή, αρκεί το παιδί να συνεχίζει να διαβάζει ή να δείχνει τις εικόνες στη βάση πρότασης στη σωστή σειρά. Παρ’ όλα αυτά, πρέπει να λαμβάνουμε υπ’ όψιν μας αυτή τη συμπεριφορά στο μέλλον, διότι στο πρωτόκολλο της εκπαίδευσης ο στόχος του μαθητή θα είναι να χρησιμοποιεί περισσότερα από δύο σύμβολα (επιθετικοί προσδιορισμοί κ.α.). Παραμένει σημαντικό να τοποθετούνται οι εικόνες πάνω στη βάση της πρότασης στη σωστή σειρά. Αν ο μαθητής δεν αντιλαμβάνεται αυτή τη σειρά καθώς προσθέτει όλο και περισσότερες εικόνες στη βάση της πρότασης, τότε θα πρέπει να διδαχθεί να τοποθετεί τις εικόνες στη βάση της πρότασης ξεκινώντας με την πρώτη εικόνα της πρότασης. Θυμόμαστε ότι αυτό είναι ένα λάθος στην αλληλουχία-αλυσίδα των αντιδράσεων και θα χρειαστεί η διαδικασία διόρθωσης λάθους με βήματα προς τα πίσω. Μερικοί μαθητές χρησιμοποιούν και τα δυο τους χέρια για να δημιουργήσουν μια πρόταση: θα βάλουν την εικόνα του «θέλω» με το ένα χέρι και την ενισχυτική εικόνα με το άλλο ταυτόχρονα. Στη συνέχεια τις τοποθετούν στη βάση της πρότασης ταυτόχρονα. Αυτό είναι επίσης αποδεκτό. Στην πραγματικότητα εξοικονομούν χρόνο που τους βοηθά να δίνουν τη βάση της πρότασης στο χέρι του συντρόφου επικοινωνίας πολύ πιο γρήγορα!!!

Ποιος αφαιρεί τις εικόνες από τη βάση πρότασης και τις τοποθετεί πάνω ή μέσα στο βιβλίο επικοινωνίας;

Αρχικά ο σύντροφος επικοινωνίας πρέπει να αφαιρεί τις εικόνες από τη βάση της πρότασης και να τις επιστρέφει, όπως και τη βάση, πίσω στο βιβλίο επικοινωνίας, ώστε να είναι έτοιμο για την επόμενη φορά. Αν ζητήσουμε από το χρήστη του PECS να το κάνει αυτό άσκοπα, καθυστερούμε την ανταπόκριση επικοινωνίας. Μερικοί μαθητές όμως επιμένουν οι ίδιοι να βάζουν τις εικόνες πίσω μόνοι τους!! Αυτό είναι αποδεκτό! Τελικά, καθώς οι μαθητές εντάσσονται στις δραστηριότητες της κοινότητας, θα χρειαστεί να μάθουν να παίρνουν πίσω την βάση της πρότασης από τον εκάστοτε σύντροφο επικοινωνίας, ώστε ούτε οι εικόνες ούτε η βάση της πρότασης να χάνονται. Όταν διδάσκουμε αυτή τη δεξιότητα, προτείνουμε την χρήση σωματικής καθοδήγησης αντί της λεκτικής βοήθειας (π.χ. «φύλαξε τις εικόνες σου»). Η σωματική καθοδήγηση που χρησιμοποιείτε σε αυτό το μάθημα μπορεί να αποσυρθεί πιο εύκολα από τη λεκτική βοήθεια και να οδηγήσει στην αυτονομία γι' αυτή τη νέα δεξιότητα όσο το δυνατό πιο γρήγορα.

Ο μαθητής που δουλεύω χρησιμοποιεί ήχους μη συστηματικά όταν φτιάχνει την πρόταση ή όταν τη διαβάζει. Θέλω να συνεχίσει να εκφέρει ήχους κάθε φορά! Πώς μπορώ να ενθαρρύνω την «ομιλία», χωρίς όμως να την απαιτώ;

Δίνουμε βάση στο να ενθαρρύνουμε την ομιλία κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης του Σταδίου IV και επιπλέον στηριζόμαστε κατά πολύ στην διαφορική ενίσχυση (differential reinforcement). Εδώ συνήθως θα ακούσουμε τον μαθητή να εκφέρει κάποιους ήχους ή και καθαρά αρθρωμένες λέξεις από το λεξιλόγιο του PECS. Η στρατηγική του να περιμένουμε λίγο πριν αποκριθούμε δίνει στους μαθητές την ευκαιρία να αναπτύξουν την ομιλία. Όταν ακούμε αυτούς τους σχετικούς ήχους ή λέξεις, θα δώσουμε περισσότερη ενίσχυση ή περισσότερο χρόνο με το αντικείμενο. Το μήνυμα προς τον μαθητή είναι ότι ο λόγος είναι ΥΠΕΡΟΧΟΣ, αλλά το λειτουργικό επικοινωνιακό σύστημά του θα συνεχίσει να δουλεύεται, ακόμα και τις ημέρες που δεν του είναι εύκολο να προφέρει λέξεις.

Πότε εισάγουμε τους επιθετικούς προσδιορισμούς;

Οι επιθετικοί προσδιορισμοί εισάγονται μόλις κατακτηθεί το Στάδιο IV (π.χ. όταν ο μαθητής φτιάχνει αυτόνομα προτάσεις «θέλω + ________» και ανταλλάσσει την βάση της πρότασης με τον σύντροφο επικοινωνίας). Σε αυτό το σημείο η ομάδα πρέπει να αρχίσει να εντοπίζει ενισχυτές που είναι σημαντικοί για τον μαθητή, βάσει ενός συγκεκριμένου επιθετικού προσδιορισμού. Επιθετικοί προσδιορισμοί που συνήθως εισάγονται πρώτοι έχουν να κάνουν με το χρώμα, το μέγεθος και το σχήμα. Ταυτόχρονα, πρέπει να προγραμματιστούν μαθήματα που σχετίζονται με την ανταπόκριση στις ερωτήσεις (Στάδιο V). Καθώς αυτά τα μαθήματα θα είναι ξεχωριστά από τα μαθήματα που σχεδιάζονται για τους επιθετικούς προσδιορισμούς, είναι σημαντικό να συνεχίζουμε τη διδασκαλία του υπόλοιπου πρωτοκόλλου του PECS, ενώ παράλληλα ο στόχος είναι η διδασκαλία των επιθετικών προσδιορισμών.

Επιστροφή στην Αρχή

Στάδιο V

Ο μαθητής μου είναι τόσο αυθόρμητος στα αιτήματά του, που δεν προλαβαίνω να τον ρωτήσω «τι θέλεις;». Πώς μπορώ να διδάξω τη δεξιότητα να ανταποκρίνεται σ' αυτή την ερώτηση;

Αυτό συμβαίνει συχνά και συνήθως προσπαθούμε να αλλάξουμε το εκπαιδευτικό περιβάλλον κατά το ελάχιστο, για να διδάξουμε αυτή τη νέα δεξιότητα. Συχνά συνιστούμε οι εικόνες που σχετίζονται με το μάθημα να τοποθετούνται αρχικά στο εξώφυλλο του βιβλίου επικοινωνίας, όπως και στα περισσότερα Στάδια του PECS. Αυτό από μόνο του μπορεί να συμβάλλει στη συμπεριφορά που περιγράφουμε παραπάνω. Δοκιμάσατε να τοποθετήσετε όλες τις εικόνες του μαθητή μέσα στο βιβλίο επικοινωνίας; (συμπεριλαμβανόμενης και της εικόνας του θέλω). Αυτό θα δημιουργήσει κάποια καθυστέρηση στην πρόσβαση των εικόνων και θα σας δώσει την ευκαιρία να θέσετε την ερώτηση και να δώσετε στο μαθητή τη στρατηγική καθοδήγησης με καθυστέρηση χρόνου για να ανοίξει το βιβλίο επικοινωνίας, που είναι βασικά η αρχή της δομής της πρότασης. Παράλληλα, σιγουρευτείτε ότι δίνετε ευκαιρίες στον μαθητή να ζητήσει κάτι αυθόρμητα καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.

Επιστροφή στην Αρχή

Στάδιο VI

Όλοι οι μαθητές φτάνουν στο Στάδιο VI;

Όταν η ομάδα αξιολογήσει ότι οι κοινωνικοί ενισχυτές δεν είναι σημαντικοί για το μαθητή, μπορεί να αποφασίσει ότι θα καθυστερήσουν τα μαθήματα του Σταδίου VI. Για πολλά παιδιά και ενήλικες η ικανότητα να ζητoύν αυτό που θέλουν πολύ είτε αυθόρμητα είτε κατόπιν ανταπόκρισης σε ερώτημα είναι ένα τρομακτικό επίτευγμα. Τους προσφέρει έναν ήρεμο τρόπο για να αποκτούν τα πράγματα που θέλουν περισσότερο. Προχωρώντας στο σχολιασμό, μας δίνεται η ευκαιρία να διδάξουμε νέο λεξιλόγιο και έννοιες. Παρ’ όλα αυτά, αυτό το λεξιλόγιο μπορεί να μην συμβαδίζει με τις πιο σημαντικές ανάγκες του ατόμου με επικοινωνιακή διαταραχή την παρούσα χρονική στιγμή, στην καθημερινότητά του ή στην εκπαίδευσή του.

Ο μαθητής μου μπορεί και σχολιάζει σε πολύ δομημένες καταστάσεις, αλλά παρ' όλη τη δημιουργικότητα του μαθήματός μου δεν σχολιάζει αυθόρμητα. Μπορώ να τελειώσω την εκπαίδευση του σχολιασμού έχοντας το μαθητή απλά να ανταποκρίνεται στα ερωτήματα του σχολιασμού;

Αυτή η ερώτηση είναι παρόμοια με την παραπάνω και παρατηρείται ότι τυπικά αυτό συμβαίνει με άτομα που δεν έχουν το κίνητρο για κοινωνική ενίσχυση. Η ομάδα θα έχει μια πληθώρα από ευκαιρίες να διδάξει νέο λεξιλόγιο και έννοιες μέσω του σχολιασμού σε δομημένες δραστηριότητες. Και, ποιος ξέρει, ίσως κάποια στιγμή στο μέλλον αυτοί οι κοινωνικοί ενισχυτές να γίνουν σημαντικοί και ο αυθόρμητος σχολιασμός να υπάρξει, ως αποτέλεσμα αυτού. Θυμόμαστε να σχεδιάζουμε μια ποικιλία μαθημάτων σχολιασμού σε διαφορετικά περιβάλλοντα για να διδάξουμε στους μαθητές ότι ο σχολιασμός είναι μια δεξιότητα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ποικίλες καταστάσεις και όχι μόνο σε πολύ προβλέψιμες.

Επιστροφή στην Αρχή

Picture Exchange Communication System®, PECS®, and Pyramid Approach to Education® are the registered trademarks of Pyramid Educational Consultants, Inc.